Aile şirketi; ailenin geçimini sağlamak ve/ya mirasın dağılmasını önlemek amacıyla kurulan, ailenin geçimini sağlayan kişi tarafından yönetilen, yönetim kademelerinin önemli bir bölümü aile üyelerince doldurulan, kararların alınmasında büyük ölçüde aile üyelerinin etkili olduğu ve aileden en az iki jenerasyonun kurumda istihdam edildiği şirkettir.

Aile Şirketlerinin Genel Özellikleri

Genellikle aileden en az iki nesil şirket yönetiminde bulunur.

İşletme politikası aile çıkarlarını yansıtır.

Aile bağları, çalışanların belirlenmesinde diğer etkenlerin yanında önceliklidir.

Ailenin ismi ile şirketin ismi ve prestiji bağlantılıdır, şirketin iş hayatında yükselen konumu, ailenin de toplumdaki statüsünün yükselmesini sağlar.

Aile bireylerinin şirketteki konumu, ailedeki konumu ile paralel gelişir.

Şirket sahipleri, gelecekte miras olarak bırakacakları işletmelerinin, çocukları tarafından tanınıp sahiplenilmesini ve devam ettirilmesini isterler.

Ailenin normları ve inançları şirket içinde geçerlidir.

Bu tür şirketlerde güvenilir olmak her şeyin önünde geldiği için idari personel aileden seçilir.

Şirket yönetiminde ve kontrolünde tek bir aile egemendir. Çünkü kilit noktalarda ve önemli pozisyonlarda kendi kontrolünün işletmeye hakim olmasını ister.

Bu özelliklerin ortak noktasında işletmenin önemli bir kısmının yönetiminde ve kontrolünde tek bir ailenin egemen olması yatar.

Milli Prodüktivite merkezinin bir araştırmasında, Anadolu sanayinde girişimci özellikleri arasında işletme yapılarına aile şirketlerinin egemen olduğu ve farklı kuşaktan girişimcilerde zihniyet açısından önemli bir değişiklik gözlenmediği saptandı. Araştırmada, Anadolu girişimcilerinin henüz çağdaşlaşmanın eşiğinde bir görünüm sergilendiği de tespit edildi. Aile şirketleri kısa ömürlü ve bunun çok farklı nedenleri bulunuyor.

Aile, duygusal ilişkilerin hâkim olduğu bir birlikteliktir. Şirket ise mantığın ve bunun uzantısı kuralların hâkim olduğu bir sosyal kurumdur. Bu nedenle duyguların baskın olduğu bir yapı olması nedeniyle aile şirketlerinin kurumsallaşması çok daha önemlidir.

Aile De Kurumsallaşma İçin Ne Yapılmalıdır

İşin geleceğini belirlemek ve bu hedef için plan yapmak

Aile ile diğer yöneticiler arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi

İş devamında sistemin ve işin gelişimini kontrol için bir aile meclisi oluşturulması gerekir.

Başarılı Bir Aile Şirketi İçin Kurallar

Amaçlara uygun bir örgüt yapısı oluşturulmalı

İş ve görev tanımları yapılmalı

İşletme içi personel, satın alma, görev, yetki vb. oluşturulmalı

Yetki ve sorumlulukları dağıtarak profesyonel bir yönetim oluşturulmalıdır.

Aile üyesi olan ve olmayan çalışanlar için çok iyi bir yönetim geliştirme sistemi ve eğitim gerekir.

Aile bireylerini, şirketin gelecek nesillere devam etmesi gerektiği konusunda sürekli eğitilmelidir.

Topluma karşı duyarlı olunmalı ve güçlü bir işletme kimliği ortaya çıkarılmalıdır.

Çalışanlarına adalet ve sadakat duygusu ile yaklaşılmalıdır.

Topluma karşı yüksek bir sorumluluk duygusu gereklidir ve toplumsal hizmetlere katkı verilmesi gerekir

Ailenin ismi ürün ve hizmetlerle yaşatılmalı

Sürekli olarak araştırma yapılmalı ve yenilikler takip edilmelidir.

Değişime karşı değil, değişime teşvik eden bir anlayışa sahip olunmalıdır.

Eğitime önem verilmeli ve şirkette sürekli eğitim programları uygulanmalıdır.

İyi bir muhasebe ve raporlama düzeni kayıt dışı işlemleri de içerecek şekilde korunmalıdır.

İnsan Kaynağını Önemsemek

Aile işletmelerinin yapısal sorunlarının temelini kurumsallaşamama oluşturmaktadır. Özellikle yönetim fonksiyonlarında ve uygulamalarında ağırlığını hissettirmektedir. Ayrıca aile işletmelerinin finansal yapısının sağlıksız, disiplinsiz bir görünümün olması iç içe girmiş sorunlardır.

Aile şirketinde yönetimde kişiler; işletmelerinin devamlılığını ve gelecek nesillere aktarmak istemesi gerekir. Bu amaçla aile içi çatışmaların ve uyuşmazlıkların baştan önlenmesi gerekir. İşletmelerin devamlılığını sağlayacak ve çatışmaları önleyecek kuralların baştan konulması gerekir. İşletme tepe yönetici, işletmenin amacını, hedefini, sosyal sorumluluklarını ve varlık sebeplerini ortaya koymalıdır.

Fatih Kılıçarslan / Sosyal Hizmet Uzmanı