Tarihçe Ve Kurumsal Yapısı: 1924 yılında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Başbakan İsmet İnönü ve Sağlık Bakanı Refik Saydam’ın onayı ile Topbaşı Bimarhanesi’nden taşınma süreci 1927 tamamlandı. Hastane Reşadiye Kışlası arazisi üzerinde kuruldu. Başhekim Dr. Mazhar Osman, Dr. Fahrettin Kerim Gökay, Dr. Şükrü Hazım Tiner, Ahmet Şükrü Emet, Dr. İhsan Şükrü Aksel gibi genç hekimlerin desteği ile kışla onarılarak hasta haline getirilmiştir. 1924′ten beri Bakırköy’de faaliyet gösteren Prof. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, cumhuriyet döneminin en büyük ruh ve sinir hastalıkları hastanesi olmakla beraber, psikiyatri, nöroloji ve nöroşirurji alanlarında tüm Türkiye’ye hizmet veren sağlık kurumudur. Bu alanların gelişmesinin yanında toplumun ruh ve sinir hastalığına ve kurumlarına bakışının değişmesine katkıda bulunmuştur (Erkoç, 2007).

“Deli Değil Ruh Hastası”, “Tımarhane Değil Akıl Hastanesi”

Toplumun ruh hastasına ve hastaneye bakışını değiştirmek amacıyla “Deli Değil Ruh Hastası”, “Tımarhane Değil Akıl Hastanesi” sloganları ile basın kampanyası başlatıldı; ilki Aksaray’da olmak üzere ruh sağlığı dispanserleri, Beşiktaş Ruh Sağlığı Merkezi ve Gündüz Hastanesi açılarak Toplum temelli ruh sağlığı hizmetleri başlatıldı; meşguliyetle tedavi, rehabilitasyon ile mesleki ve sosyal readaptasyon çalışmaları daha sistemli ve sürekli hale getirildi. Rehabilitasyona yönelik pek çok atölye kuruldu (Yıldırım, 2000; Bayülkem, 2007).

1962′de Başhekim Dr. Faruk Bayülkem öncülüğünde kurulan Ruh Hastalıkları Readaptasyon Derneği, çok sayıda hastane hizmetini destekledi. Diğer taraftan. 1970′lerde ülke çapında ruh ve sinir sağlığı kurumlarının az olması ve kolaylaşan ulaşım imkânları hastaneyi yoğun bir hasta kitlesiyle yüz yüze getirmişti. Gelen hastaların geri çevrilememesi sebebiyle 1800 yatak kapasiteli hastanede yaklaşık 4000 hasta vardı. Artan yatak talebi karşılanamıyor, yeterli tedavi ve bakım hizmet verilemiyordu. 1960′lardan başlayarak kapasitenin üzerinde hasta kabulü, yataklı bir tedavi kurumu olan hastanede izdiham yaşanmasına sebep olmuştu.

Bu sorunlara çözüm olması için 1980′lerde, Dr. Yıldırım Aktuna’nın (1930-2007) başhekimliği döneminde (28.11.1979-30.12.1988) girişimlerde bulunuldu. Yatan hasta sayısını en aza indirgemek için Ayakta Psikiyatri Tedavi Ünitesi/ ATÜ kurularak poliklinik hizmetlerine ağırlık verildi (Bayülkem, 2007). Yatırılan hastaların süratli tetkik ve etkin tedavileriyle yatış süreleri kısaltıldı. Hastanede uzun süreden beri yatmakta olan hastalardan uygun durumda olanlar taburcu edildi. Hastanenin tedavi ve bakım koşularının düzeltilmesi amacıyla 1980′de Bakırköy Akıl Hastanesi Vakfı kuruldu. Başlatılan medya kampanyası aracılığıyla vakıf adına toplanan bağışlar bu amaç için kullanıldı. Sunulan hizmetleri iyileştirmek amacıyla hemşire eğitimine önem verilerek hemşire kadrosu artırıldı. Doç. Dr. Oğuz Arkonaç’ın (1932-2001) desteğiyle, psikiyatrik hastalıklara tanı konulması ve standardize edilmesinde hastaneye Amerikan standardının ve Diagonistic Statisitical Manual/ DSM (Diagonistik Tanı Kriteri) mantığının yerleşmesi sağlandı (Uz. Eradamlar, 2007). 1995′te İkinci Basamak Psikoterapi Polikliniği oluşturularak depresyon, nevroz, obsesyon, cinsel bozukluk ve uyku bozuklukları gibi hafif vakalar için hizmet başlatıldı (Toplamaoğlu, 2007).

1971’de uyuşturucu madde ve alkol alışkanlıklarını araştırmaya yönelik başlayan çalışmalar, 1983’de Alkol ve Uyuşturucu Madde Bağımlılığı Tedavi ve Araştırma Merkezi AMATEM adıyla kuruldu.

2000 yıllarda 2003’de Raşit Tahsin Duygudurum Bozuklukları Merkezi 2004 Çocuk ve Ergen Madde Bağımlılığı Merkezi ÇEMATEM, Ergen ve Genç Erişkin Kliniği Kuruldu.

Sosyal Hizmet Uygulamaları

1961 yılında Sosyal Hizmetler Akademisi’nin kurulması ile Akademinin gerek teorik gerekse pratik olarak yaptığı çalışmalar psikiyatri alanında Sosyal Hizmetin gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bakırköy Ruh Ve Sinir Hastalıkları Hastanesi gibi Türkiye’nin en büyük ruh sağlığı hastanesinde ilk Sosyal hizmet Uygulamaları 1965 tarihinde yapılmıştır. 1968 yılında emekli Prof. Dr. Kemal Çakmaklı, 1970 yılında Memet Can, 1971 yılında ise Maharrem Akman ve Süleyman Yücedağ Sosyal Hizmet Mütehassıs olarak Bakırköy Akıl Hastanesinde çalışmaya başlamıştır. ( Doç. Dr. E. Kahramanoğlu)

Psikiyatri Servisleri

Ayaktan Tedavi Ünitesi

Bu serviste A-B şeklinde olmak üzere 20 tane poliklinik vardır.Birim randevulu sistemle 08.00-17.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.Heyete girecek hastalardan gerekli görülenler için doktor tarafından sosyal inceleme raporu istenilmektedir.

Akut Servisler

11 tane akut servis bulunmaktadır. Acile gelen ya da poliklinikten yatması uygun görülen hastaların yatışının yapıldığı, tedavilerinin düzenlendiği birimdir.

Kronik Servisler

3 erkek 3 kadın servisi olmak üzere kronik hastalara hizmet veren 6 tane servis bulunmaktadır. Bu servislerde kalmakta olan hastalara verilen hizmet hastaların bakımı odaklı bir hizmettir. Bu servislerdeki hastalar kimsesiz ve ya yakınları tarafından dışlanmış, kabul edilmeyen, ilgilenilmeyen, uzun süredir bu servislerde kalan hastalardır.

Sosyal Çalışmacının Görevleri

•Heyete girecek hastalar için sosyal inceleme raporu hazırlanır. İnceleme nedenleri; tanıya yardım talebi, rahatsızlığından dolayı Türkiye’de oturma izni, 2022 talebi, hastalık öyküsünün araştırılması, mesleki işlevsellik ve iş verimliliğine dair işlevselliğin tespiti, malulen emeklilik, vesayet davaları, özürlü kimlik kartı, evde bakım hizmeti, ehliyetin iptaline yönelik talep, evlilik yapıp yapamayacağına dair sağlık kurulu raporu, uzun süreli istirahat raporu talebi, baba ve annenin sosyal haklarından yararlanma gibi konulardır.

•Hasta ile görüşülerek sosyal servis formu doldurulur,

•Akut serviste yatmakta olan meçhul hastaların aile araştırması yapılır,

•Sosyal güvenlik kurumlarına yönlendirme ve gerekli yazışmalar yapılır,

•Adli vakaların mahkeme sürecinin takibi yapılır,

•Hastalara bakım sağlayamayacak ailelere yardım alabilecekleri kurum ve kuruluşlar gibi konularda bilgilendirme, yönlendirme çalışmaları yapılır,

•Vasi atanması, vasinin uyarılması gibi konularda aile görüşmeleri yapılırı,

•Taburculuk işlemleri sırasında aile ile görüşülerek hastalık, hastayı yönlendirebilecekleri kamu ve özel kuruluşlar konusunda bilgi verilir,

•Kronik servislerde akut servislerden yatışı yapılan hastaların kimlik tespiti, kayyum ve ya vasi atanması işlemleri, aile araştırması yapılması, ilgili sürecin ve yazışmaların takibi yapılır,

•Sosyal güvenlik kurumu hizmetlerinden yoksun olan hastaların resmi kurumlarla yazışmaları sağlanır,

•Hastaya vasi atanması, ilgisiz vasilerin bildirilmesi, vasi uyarılması konularında mahkeme yazışmaları yapılır,

•Hastaların ihtiyaç duydukları giyim eşyası, kullanılan eşya vb malzemelerin bağış gibi yollarla temini sağlanır.

•Tedavisi tamamlanan, ailelerince taburcu alınmayan hastaların personel eşliğinde adreslerine teslim ile ilgili işlemlerin yürütülmesi sağlanır

Adli Psikiyatri

Adli Psikiyatri, 1 poliklinik, 2 akut servis (kadın ve erkek), 2 sub akut servis (22, 10), 1 kronik servis (38), 1 tutuklu servisi ve bir de açık servis olan 34. servisten oluşmaktadır. Bu servislerde yatan hasta toplamı ortalama 380 kişidir.

Sosyal Çalışmacının Görevleri

•Ayaktan veya yatan hastaların sosyal incelemelerini hazırlar,

•Yatan hastaların adli süreçlerinin takibini (vesayet, taburculuk ve koruma tedavi kararlarının takibi) yapar, savcılılık ve mahkemelerle iletişime geçer,

•Yatan her hastanın sosyal servis formu aracılığı ile görülerek, uygun sosyal güvence veya adli ücretli hizmetlerinden yararlanmasını sağlar,

•Hastaların malulen emeklilik, evde bakım ücreti, özürlülük maaşı ve ebeveynlerinin sosyal güvencesinden yararlanması için çalışmaları yürütür,

•Yatmakta olan hastaların aile, iş ve sosyal çevresi ile iletişiminin sağlanması, hastaların sosyal çevresi aracılığı ile güçlendirilmesi çalışmaları yapar,

•Servis gereksinimlerinin karşılanması için hastane yönetimi ve gönüllülerle çalışmalar yürütür.

AMATEM ve ÇEMATEM

AMATEM 1983 yılında kurulmuş olan bir birim olup madde ve alkol bağımlılarına ayaktan tedavi, yoğun bakım, alkol ve madde detoksi psikosyorum hizmetleri vermektedir. Hastalara alkol, madde, hastane kuralları hakkında bilinçlendirme çalışmaları yapılmaktadır. Madde ve alkol bağımlıları polikliniğe geldikten sonra doktor tarafından muayeneleri ve değerlendirmeleri yapılır ve ayaktan takip edilirler gerektiğinde maddenin vücuttan arındırılma süreci burada gerçekleşir. Biyolojik tedaviden sonra hastalar uygun görülürse terapi hizmetinden yararlandırılmaktadır. Alkol hastaları genellikle yoğun bakıma alınır. Üç katlı bir merkez olan bu birimin; birinci katı alkol bağımlılığı tedavisi, ikinci katı terapi hizmetleri, üçüncü katı da madde bağımlılığı tedavisi vermektedir. Ayaktan tedavi gören hastalar haftanın iki üç günü terapiye gelmektedir. Denetimli serbestlik poliklinik hizmetleri de yürütülmektedir.

Sosyal Çalışmacının Görevleri

•Sosyal İnceleme (Görüşme) Raporu yazılır. İnceleme nedenleri; İkinci kez alkollü araç kullanmaktan ehliyete el konulması, Silah ruhsatı verilip verilemeyeceği, boşanma davaları, vasi atamaları, madde bağımlılığı olup olmadığının araştırılması, İş verimliliğinin araştırılması, silahlı görev yapıp yapılamayacağının araştırılmasıdır. Bu rapor olmadan hasta heyete alınmamaktadır bu nedenle servis içinde rapor önemli bir yer tutmaktadır.

•Sosyal güvencesi olmayan hasta ve hasta yakınlarına sağlık v sosyal güvenlik kurumundan yararlanmaları konularında danışmanlık hizmeti vermektedir,

•Bağımlılıkla birlikte kişinin alışkanlıkları değişir, boş zaman değerlendirme faaliyetlerinin kalitesi düşer, kişi maddeyi temin etmek uğruna hırsızlık, gasp gibi suç teşkil eden davranışlara yönelebilir, kişinin ev, aile, iş yaşamı, arkadaş çevresi tüm bu değişikliklerden olumsuz olarak etkilenir. Sosyal çalışmacı tüm bu sorunların giderilmesine yönelik hastanın ailesi ve sosyal çevresi ile çalışır.

•Yatarak tedavi gören her hasta için ‘sosyal servis formu’ doldurulur. Gerekli görülen hastalar için sosyal sorunlarının araştırılması, tespiti, çözüm yolları aranması çalışmaları yapılır,

•Kimsesiz hastaların sosyal destek sistemlerinden yararlandırılması sağlanır,

•Herhangi bir mesleği olmayan hastaların meslek edindirme kurslarına yönlendirilmesi sağlanır,

•Hasta ve ailesine yönelik alkol ve madde türleri, zararları, etkileri gibi konularda bilinçlendirme çalışmaları yapılır,

•Servis içinde yapılan vizite, günaydın toplantıları gibi uygulamalara katılır,

•Taburculuk sonrası terapi gruplarına ayaktan devam eden hastaların takibi yapılır,

•Bu serviste sosyal çalışmacı gerekli eğitimleri aldıktan sonra aile danışmanlığı, aile terapisi, grup terapisi çalışmalarını yürütebilir,

•Servis içinde yapılan bilimsel çalışmalara katkı sağlar. Örneğin HIV / AIDS ve bulaşma yolları, damar içi madde kullananımı konusunda araştırma yürütülmektedir.

•Hastaların çeşitli eğitimlerden faydalanmasını sağlar. Örneğin AÇEV ‘in vermiş olduğu ana-baba eğitim faaliyetinden AMATEM’de ayaktan ve yatarak tedavi gören yararlanması sağlanmıştır.

•Hastaların voleybol, tavla gibi boş zaman değerlendirme faaliyetlerine katılır,

•Sosyal çalışmacı tüm bu çalışmaları psikiyatrist, hemşire, rehber öğretmen, psikolog gibi meslek elamanlarından oluşan bir ekiple işbirliği içerisinde yürütür.

Gündüz Hastanesi Ve Rehabilitasyon Merkezi

Bu merkez 2006 yılında hizmet vermeye başlamış olup, kronik ruhsal hastalığı olan bireylerin (psikotik bozukluk, şizofreni, psikotik özellikli mizaç bozukluğu, psikotik özellikli depresyon vb..) hastalıklar nedeni ile kaybettikleri birtakım becerilerini geri kazandırmak amacı ile kurulmuş bir merkezdir. Merkezde hastalara yönelik, bireysel danışmanlık, grup ve uğraş terapileri yer almaktadır. Resim atölyesi, seramik atölyesi, el sanatları atölyesi, bahçe uğraşıları, aletli spor salonu, müzik çalışmaları anlamında hizmet verilmektedir. Merkezde hafta içi her gün 08:00-17:000  saatleri arasında hizmet verilmektedir.

Sosyal çalışmacının görevleri

•Merkeze gelen hastalara hakları ve bu hakları kullanma yolları gibi konularda bilgi verir ve danışmanlık hizmeti yürütür.

•Hastaların boş zaman değerlendirme faaliyetlerine katılır.

•Uğraş terapilerine katılır.

•Kişisel çalışma ve grup çalışmaları yürütür.

•Sosyal güvenlik kurumlarına yönlendirme, yazışmaları yürütme çalışmaları yapar.

•Hastada var olan hastalık, etkileri, süreci, ilaçların takibi gibi konularda hasta ve yakınlarını bilgilendirir.

•Herhangi bir mesleği olmayan ve çalışacak durumdaki hastaları İş-Kur, meslek edindirme kursları gibi yerlere yönlendirir.

•Hastaların rehabilitasyon sürecine katkı sağlamak amacıyla gezi, etkinlik vb. çalışmalar yürütür.

•Merkezde ihtiyaç duyan hastalara verilmek üzere bağış verilmesini ve gelen bağışların düzenli dağıtımını sağlar.

Nöroloji Ve Nrş Klinikleri

Sosyal çalışmacının Görevleri

•Yatarak tedavi gören her hasta için ‘sosyal servis formu’ doldurulur. Gerekli görülen hastalar için sosyal sorunlarının araştırılması, tespiti, çözüm yolları aranması çalışmaları yapılır,

•Kimsesiz hastaların sosyal destek sistemlerinden yararlandırılması sağlanır,

•Sosyal güvenlik kurumu hizmetlerinden yoksun olan hastaların resmi kurumlarla yazışmaları sağlanır,

Sosyal Bilgilendirme Merkezi

Sosyal bilgilendirme merkezi, hastanemize müracaat eden ayaktan, yatarak ve taburcu olmuş hastaların ve ailelerinin sosyal ve ekonomik sorunlarının saptanması, çözümlenmesi, hastanın çevresi ve ailesiyle ilişkilerinin sağlanması, kurumun halkla ilişkiler işlerinin yürütülmesi ile görevlidir. Psikiyatri tedavi sürecinde hasta ve ailesinin tedavi sürecine aktif katılımını engelleyen sosyal, ekonomik ve çevresel sorunların giderilmesinde sosyal hizmet uzmanları, sosyal hizmet ve yardımlaşma kurumları ile işbirliği içersinde tedavi süreci ve taburculuk sonrasında mesleki uygulamalarını gerçekleştirerek hasta ve ailesine sosyal, ekonomik destek hizmetlerini yürütür. 

 
Yazan: SHU Aslı Karataş, SHU Tuba Bilgin, SHU Deniz Aydın

Kaynakça

Bayülkem, F. Türkiye’de Nöroloji, Nöroşirurji ve Pdikiyatri’nin Tarihi Gelişmesi, 2000.

Bayülkem, F. Reşadiye Kışlası’ndan Hastane’ye 80 Yıl Anıları, Pentament Ltd., İstanbul, 2007.

Eradamlar, N. Prof. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tarihçesi konulu görüşme, 2007.

Erkoç, Ş. Prof. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tarihçesi konulu görüşme, 2007.

Maviş Belgeseli, 2007, Yapımcı Şahap Erkoç.

Toplamaoğlu, H. Prof. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tarihçesi konulu görüşme, 2007.