İlköğretim ve Lise son sınıf öğrencileri merakla bekledikleri SBS ve ÖSS sınavlarına yaklaştığımız günlerde öğrenciler geleceklerine yön vereceklerdir. Çocuğun sınav sonucunun nasıl olacağı, dolayısıyla geleceğin bu durumdan nasıl etkileneceği, yaşanacakların net olmayışı kaygı yaşanmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla anne babalar çocuklarının okul yaşamlarıyla daha ilgili olmak, onu devamlı denetim altında tutmak, sınavlarının sonuçları hakkında bilgi sahibi olmak isterler. Anne babalar bu zor sınav döneminde çocuklarını her zaman desteklemeli, ilgi göstermelidir. Çocuğunuzdan beklentiniz gerçekçi olmalıdır. Bunun için önce çocuğunuzu iyi tanımalı, neyi başarıp neyi başaramayacağını bilmeli, onu özgün kişiliği içinde değerlendirmelisiniz.

Ailenin çocuğa ve sınava ilişkin olumsuz düşünceleri de gencin kaygı düzeyinde etkili olacaktır. Ailenin çocuğuna güvenmemesi, sınavın çok zor olduğu ve çocuğun bu sınavı kazanamayacağı gibi olumsuz düşünceleri kaygıyı arttıracaktır. Anne baba olarak olumsuz düşüncelerinizi olumluya çevirmelisiniz.

Çocuklarınızı hiçbir zaman başkalarıyla kıyaslamayınız. Çocuğunuzun tek, diğerlerinden farklı bir kişiliğe ve kapasiteye sahip olduğunu unutmayınız.

Aile olarak çocuğunuzun basarisini arttırmak yolunda yaptığınız davranışlar ve gösterdiğiniz tutumlar amacınız dışında gelişebilir, yani basarisini arttırmak yerine motivasyonunu kırıcı bir rol oynayabilir. Çocuğun iyiliği adına yapılan bu davranışlar onu olumsuz yönde etkileyebilir. Oysa ki, çocuğunun kaygılı, verimsiz, huzursuz, mutsuz bir hazırlık dönemi geçirmesini hiçbir anne baba istemez.

Ona olan sevginizin belli koşullara bağlı olmadığını, her durum ve koşulda sevip destekleyeceğinizi davranışlarınızla ve sözlerinizle belli etmelisiniz.

Sınavın sorumluluğunu çocuğunuza bırakmalısınız. Çocuğunuzun yerine getirmesi gereken sorumluluklarını üstlenmemeli, onu destekleyerek yardımcı olmalısınız

Çocuğunuzun olumlu davranışlarını takdir etmeli, uygun olan her ortamda başarılarını övmelisiniz. Olumsuz davranışlarını ise yapıcı olarak eleştirdiğinizde çocuğunuzun davranışları olumlu etkilenecektir. Anne babasının kendisine güvendiğini ve onu takdir ettiğini gören çocuğun kendine olan saygısı ve güveni de artacaktır.

Kaygı bulaşıcı bir duygudur. Anne babalar çocuklarının en yakınında olan temel modelleridir. Çocuk duyduğunu değil, gördüğünü öğrenir ve uygular.

Sınav döneminde sakin ve huzurlu bir aile ortamına sahip çocuklar; verimli, sakin ve basarıyla sonuçlanan bir sınav dönemi geçireceklerdir. Çocuğunuzun basarisini değerlendirirken 50 oranında payınız olduğunu unutmamalısınız

Öğrenciler stres, endişe ve kaygı duyguları içersindeyse sınavla ilgili olumsuz düşünceler, rutin hayat dengesini olumsuz etkiliyorsa O öğrenciler sınav stresine bağlı sorunlar yaşanmaktadır.

Bu sorunlar beslenme, uyku alışkanlıkları, aile ve çevreyle iletişim biçimleri aksamaya neden oluyor, öğrencide içe kapanma ya da aşırı hareketlilik gösteriyorsa sınav adayı öğrenci stres, baskı altında sınav kaygısı yaşamaktadır diyebiliriz.

Duygusal Belirtiler;

Güvensizlik, yetersizlik, endişe, korku, öfke, kızgınlık, gerginlik, sürekli heyecanlı olmak,  hata yapmaktan korkmak, unutkanlık duygulardır.

Düşünceler;

Başarısız olacağına, aile ve çevresini mahcup edeceğine, anlamada, algılamada ve dikkatini toplamada güçlük çekeceğine, soruları zamanında çözemeyeceğine ilişkin düşüncelerdir.

Bedensel Belirtiler;

Titreme, baş ağrısı, baş dönmesi, göz kararması, ateşi çıkma, bulantı, kusma, ishal, kalp atışlarında hızlanma, ağız kuruluğu, ellerde terleme, nefes alış verişinde düzensizlik görülür.

Tutumlar;

Hazırlıklardan, ders çalışmaktan kaçınma, vazgeçme ya da erteleme, aile ve çevresiyle ilişkilerde belirgin değişiklikler görülür.

Sınav Kaygısının Nedenleri

Yeterli düzeyde çalışmama ve hazırlık yapamama

Bedensel ihtiyaçları arasında uyku, beslenme yeterli düzeyde karşılayamama ve aşırı çalışma, dinlenememe

Başarısızlığı ile ilgili düşünceleri takıntılı hale getirerek zorlayıcı ve sınırlayıcı yaklaşımlar

Bir başka öğrenciyle karşılaştırmalı ebeveyn tutumları

Aile ve çevrenin yüksek beklentileri

Ezberci, yetenekleri dikkate almayan eğitim sistemi

Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Yolları

Sağlıklı beslenme; Alkol ve zararlı maddelerden uzak durmak, sebze ve meyve, protein ve vitamini yükse yiyecekleri düzenli bir şekilde tüketmek

Düzenli uyku uyumak ve iyice dinlenmek

Başarılı olacağına inanacak olumlu pozitif duygular hissetmek, her türlü sınırlayıcı duygu ve düşüncelerden uzaklaşmak

Gevşeme egzersizleri, doğru nefes alış veriş teknikleri geliştirmek

Stres ve kaygıyı motivasyonu arttırıcı yönde kullanmak

Ebeveynler yeterli düzeyde onay ve takdir ederek öğrencinin güven duygusunu artırmalıdır

Sınavla ilgili hazırlıkları tamamlamış olmak

Sınavın bir son olmadığını başarı şansının her zaman var olabileceğini düşünmek

Eğer kaygı duygusu var ise kabul edip profesyonel yardım almak

Fatih Kılıçarslan / Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi / Başhekim Yardımcısı