T.C. Sağlık Bakanlığı Hastanelerinde sosyal hizmet uzmanlarının temel hizmet birimi sosyal servis, sosyal servisin temel elemanı sosyal hizmet uzmanıdır. Hastanemiz “Toplum Psikiyatrisi Kurulunca” yapısal çalışmaları yürütülerek sosyal servis birimine bağlı “Sosyal Bilgilendirme Merkezi”  08.04.2009 tarihinden açılmıştır. Merkezimizde, hastanemizde tedavi gören tanısı kesinleşmiş tedavi uyumu kötü, soysal desteği zayıf veya olmayan hastalarımızı, kendi sosyal güvencesinden, yakınlarının sosyal güvencesinden, evde bakım aylığı, 2022 sakat ve malul aylığından faydalanmalarını kazanılmış hakları ve maddi kayıplarını engellemek, tedavi, sosyal yaşamında pozitif ilerleme sağlamak için vasi tayini edilmesi üzerine yönlendirilmesi amaçlanmaktadır. Hasta ile ilgilenen sosyal hizmet uzmanın görevi, bireyin kişilik özelliklerine ve ihtiyaçlarına uygun bir sosyal ortamı ve sağlığına yeniden kavuşmasını hızlandırmaktır. Sosyal hizmet uzmanı hastanın kişisel, bio- psikolojik yapısını dikkate almak suretiyle hastanın ve tedavi ekibinin mümkün mertebe beklentilerine paralel bir biçimde hayat kalitesini arttıran en uygun bir sosyal ortamın ve uyumun sağlanmasına yönelik tedbirler almaktadır.

Summary

The respective responsibility of social service stuff at the hospitals that tied up to Ministry of Health is giving the required service to the ones who need. Social workers are the base staff of the social services. Our hospital’s “Social Psychiatry Commission” organizes the structurel works with the new “Social Consulting Center” in 2009 which depends on social service. İn our body, the first aim of the center is providing the ones who has their own insurances or getting by their relatives, to make some possitive utterances because of their handicaps. So this is done as by giving some budgets as home caring service or 2022 handicapped wage based on the things that were mentioned above. The aim of the social worker is supporting the handicapped person by taking into account his/her personel qualifications on the way of re-gaining him/her socially. Also the social worker should take into account the handicapped person’s bio-pyshological condition to give a parallel service to the tratment team as doctor and psychologist and this is done to increase the handicapped ones life qualifications in terms at social environment and adaptation.

Key words: Social Worker, Social Consulting Center (system), Patient and Family

Özet

T.C. Sağlık Bakanlığı Hastanelerinde sosyal hizmet uzmanlarının temel hizmet birimi sosyal servis, sosyal servisin temel elemanı sosyal hizmet uzmanıdır. Hastanemiz “Toplum Psikiyatrisi Kurulunca” yapısal çalışmaları yürütülerek sosyal servis birimine bağlı “Sosyal Bilgilendirme Merkezi”  08.04.2009 tarihinden açılmıştır.

 Merkezimizde, hastanemizde tedavi gören tanısı kesinleşmiş tedavi uyumu kötü, soysal desteği zayıf veya olmayan hastalarımızı, kendi sosyal güvencesinden, yakınlarının sosyal güvencesinden, evde bakım aylığı, 2022 sakat ve malul aylığından faydalanmalarını kazanılmış hakları ve maddi kayıplarını engellemek, tedavi, sosyal yaşamında pozitif ilerleme sağlamak için vasi tayini edilmesi üzerine yönlendirilmesi amaçlanmaktadır. Hasta ile ilgilenen sosyal hizmet uzmanın görevi, bireyin kişilik özelliklerine ve ihtiyaçlarına uygun bir sosyal ortamı ve sağlığına yeniden kavuşmasını hızlandırmaktır. Sosyal hizmet uzmanı hastanın kişisel, bio- psikolojik yapısını dikkate almak suretiyle hastanın ve tedavi ekibinin mümkün mertebe beklentilerine paralel bir biçimde hayat kalitesini arttıran en uygun bir sosyal ortamın ve uyumun sağlanmasına yönelik tedbirler almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sosyal Hizmet Uzmanı, Sosyal Bilgilendirme Merkezi, Hasta ve Aile

Giriş

T.C. Sağlık Bakanlığı Hastanelerinde sosyal hizmet uzmanlarının temel hizmet birimi sosyal servis, sosyal servisin temel elemanı sosyal hizmet uzmanıdır.

Sosyal Hizmet mesleği; insanların problem çözme kapasitelerini arttırmayı; kaynak, hizmet ve olanak sağlayacak sistemlere müracaatçıları sevk etmeyi, bu sistemlerin etkili ve insancıl olarak işlev görmesi sağlamayı, sosyal politikaların gelişimi ve ilerlemesi için katılımda bulunmayı amaçlayan meslektir.(1)Sosyal hizmet, sosyal sorunların çözümüne yönelik bilimsel uygulamaları içeren bir meslektir. Sosyal hizmet mesleği toplumun sorunlarına katılımını destekleyici, bireylerin özgürleşme ve sivilleşme çabalarını geliştirerek birey, grup ve toplumla çalışır. İnsan odaklı uygulamaları içerir. Din, dil, sınıf farkı gözetmeden mesleki uygulamalarını yürütür. Sosyal hizmet uzmanları, mesleki bilgi ve becerileri ile toplumsal barış ve uzlaşmanın çabası içersinde açık iletişim ve katılımı önemseyerek rol ve fonksiyonlarını ortaya koyar.

Hastanemiz “Toplum Psikiyatrisi Kurulunca” yapısal çalışmaları yürütülerek sosyal servis birimine bağlı “Sosyal Bilgilendirme Merkezi”  08.04.2009 tarihinden açılmıştır.

 Merkezimizde, hastanemizde tedavi gören, tanısı kesinleşmiş tedavi uyumu kötü, soysal desteği zayıf veya olmayan hastalarımızı, kendi sosyal güvencesinden, yakınlarının sosyal güvencesinden, evde bakım aylığı, 2022 sakat ve malul aylığından faydalanmalarını kazanılmış hakları ve maddi kayıplarını engellemek, tedavi, sosyal yaşamında pozitif ilerleme sağlamak için vasi tayini edilmesi üzerine yönlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Psikiyatrik tedavi sürecinde ağırlık, psikiyatrist ile sosyal hizmet uzmanı arasındaki ilişki yönüne kaymıştır. Psikiyatrist, tüm bakım ve tedavi etkinliklerinin genel sorumlusudur. Sosyal hizmet uzmanı, onun sorumluluğu alanındadır. Dolayısıyla her ikisi arasında sıkı bir işbirliğinin, meslekî bilgi ve beceri yönünden dayanışmanın ne denli gerekli olduğu acıktır. Daha da ileri giderek psikiyatrik ortamda sosyal hizmetin verimliliği, büyük ölçüde psikiyatrisin sosyal hizmeti nasıl algıladığına ve bunun sonucu olarak psikiyatrik sosyal hizmet uzmanına yönelik tutumlarına bağlıdır denebilir(2) Psikiyatrik rahatsızlığı olan hastaların tedavi, bakım ve rehabilitasyon hizmetleri multidisipliner ekip, psikiyatrist, psikolog, sosyal hizmet uzmanı, hemşire ve diğer personel’in işbirliği ve koordinasyonu içersinde yürütülür. Psikiyatrik tedavi sürecinde, Psikiyatrik tedavi ekibinin her üyesi kendi mesleki sınırlan içinde hasta ile ilişki kurmalıdır. Tedavi ve bakım programı da ekibin her üyesinin gözlem ve görüşmeleri sonucu elde edilen bilgiler doğrultusunda biçimlendirir. Bu görüşü savunanlara göre sosyal hizmet uzmanında psikiyatrist kadar önemlidir. Sosyal hizmet uzmanı, mesleki açıdan gerekli bilgi birikimine sahipse uygun kararlar verebilme gücü ve becerisine da sahip kabul edilmektedir.

Yöntem Ve Metod

Sosyal bilgilendirme merkezi, hastanemize müracaat eden ayaktan, yatarak ve taburcu olmuş hastaların ve ailelerinin sosyal ve ekonomik sorunlarının saptanması, çözümlenmesi, hastanın çevresi ve ailesiyle ilişkilerinin sağlanması, kurumun halkla ilişkiler işlerinin yürütülmesi ile görevlidir. (3) Psikiyatri tedavi sürecinde hasta ve ailesinin tedavi sürecine aktif katılımını engelleyen sosyal, ekonomik ve çevresel sorunların giderilmesinde sosyal hizmet uzmanları, sosyal hizmet ve yardımlaşma kurumları ile işbirliği içersinde tedavi süreci ve taburculuk sonrasında mesleki uygulamalarını gerçekleştirerek hasta ve ailesine sosyal, ekonomik destek hizmetlerini yürütür. (4)

Sosyal Bilgilendirme Merkezine 08.04.2009 tarihinden 01.07.2009 tarihine kadar; 444 adet dilekçe ile Bilgi Edindirme Başvurusu, 639 adet sistemden bakılarak verilen evrak sayısı, 280 adet Yeşil Kart için, 46 adet Yardım, 23 adet Özürlü Maaşı,210 adet İlgili Makama, 27 adet okul, genel toplam olarak 1083 adet belge düzenlenmiştir.

İlgi Yoksunluğunun Sağaltımı Yaklaşımının dayandığı bilimsel temellere gelince; ABD’de Minnesota çalışmalarından elde edilen bulgu da sudur: Hekimlere başvuran hastaların yaklaşık %40′ini tıbbi şikâyeti olanlar diğer %60′ini ise tıbbi sosyal hizmet ihtiyacı karşılanamayanlar oluşturmaktadır. Eyalet de hastalar üzerinde yapılan bir araştırmada, taburcu aşamasına gelmiş hastaların tıbbi tedavi gördükleri halde tam anlamı ile iyileşmedikleri ve 3/5′inin kendileri için Sosyal Çalışma yapılmadan ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyiliğe ulaşmadıkları ortaya çıkarılmıştır. Sözü edilen Sosyal Çalışmanın tanımında en belirgin öğenin hastaya gösterilen mesleki ilgi ve alakanın yoğunluğu ve tedavi amaçlı olusudur. (5)

Hasta ile ilgilenen sosyal hizmet uzmanın görevi, bireyin kişilik özelliklerine ve ihtiyaçlarına uygun bir sosyal ortamı ve sağlığına yeniden kavuşmasını hızlandırmaktır. Sosyal hizmet uzmanı hastanın kişisel, bio- psikolojik yapısını dikkate almak suretiyle hastanın ve tedavi ekibinin mümkün mertebe beklentilerine paralel bir biçimde hayat kalitesini arttıran en uygun bir sosyal ortamın ve uyumun sağlanmasına yönelik tedbirler almaktadır.(6)

Tartışma

En temel sorun şizofrenlerin aile ve toplum desteğinden yeterli düzeyde yararlanamaması ve aile ve çevresi tarafında ihmal, istismar, fena muameleye maruz kalmasıdır. Özellikle sokağa terk edilen, bimekan yaşayan hastaların yaşadıkları trajedidir. Hastanemizde ülkemiz çeşitli bölgelerinden hastalar yatmakta, taburculuk sonrası sosyal hizmet uzmanları aileleriyle iletişim kurmakta güçlük çekmekte, ailelerince hastalar hastanemize terk edilmektedir yıllarca akut ve kronik bakım servislerimizde kalmaktadırlar. Kimsesiz ve bimekan hastaların bakım kuruluşlarına yerleştirilmeleriyle güçlüklerle karşılaşmaktayız. Gerek SHÇEK gerekse yerel yönetimler ve darülacaze gibi kurumlar şizofren hastaları almamakta, yönetmeliklerine uygun olmadığını belirtmektedirler. Ancak bu kurumlar huzurevleri gibi işlev görmekte, ihtiyaç ve mağdur kimsesiz kronik şizofren hasta grubu ihmal etmektedirler ve halen tüm mağdur grupları karşılayacak sağlıklı politika ortaya koyamamışlardır.

Ailesi yanında tedavisi sürürden hasta gruplarına taburculuk sonrası yeterli düzeyde ev, iş yeri ve sosyal ortamlarda ziyaretler yaparak hastaların uyum, iletişim ve davranış sorunlarını çözümleyici toplumsal hayata adaptasyon hizmetlerini içeren mesleki uygulamalar yürütülememektedir. Hasta içersinde sosyal hizmet uzmanı sayımızın yetersiz oluşu, tedavi programlarının taburculuk sonrasını içermemesi bu amaçla yerel düzeyde gündüzlü rehabilitasyon merkezlerinin oluşmaması hastanın aile ve sosyal çevrede uyumunu destekliyici hizmetlerin gerçekleşmesini engellemektedir. Ayrıca vesayet altına aile ve yakınları tarafında alınmış, sosyal güvenlik kurumlarınca vasi aracılığı ile ödenen, hastanın ihtiyaçlarının karşılanması için harcamalar bazı vasilerince yapılmamakta, hastalar mağdur edilmektedir. Bu durum tarafımızdan tespit edilmesine ilgili mahkemelere bildirilmesine rağmen adli süreçlerin yavaş işlemesi nedeniyle hastaların mağduru durumu giderilmemektedir.

Ülkemiz gelişim sürecinde olup diğer birçok alanda olduğu gibi şizofrenlere verilen tedavi, bakım ve rehabilitasyon hizmetleri yeniden yapılanma sürecindedir. Bu süreçte rol olan sosyal hizmet uzmanlarının rol ve görevleri gelişmektedir. Ancak sosyal hizmet uzmanlarının fonksiyonelliği ülkemizde sosyal devlet koşullarının iyileştirilmesi, sağlıklı sosyal politikaların ve sosyal kurumların oluşturulmasına bağlıdır. Bu politika ve kurumların ortaya konması zorunluluğu ortadadır. Ayrıca sosyal hizmet uzmanlarının eğitiminde klinik ve psikiyatrik sosyal hizmet uzmanın eğitimine önem verilmeli, ülkemizin ihtiyaç duyduğu klinik sosyal hizmet uzmanı personelinin uygulama becerisini geliştirecek teori ve bilimsel çalışmalar üniversitelerinin ilgili bölümlerince üretilmelidir.

Fatih Kılıçarslan / Sosyal Hizmet Uzmanı / Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Başhekim Yardımcısı. 

Kaynakça

1. Duyan, Veli. “Tıbbi Sosyal Hizmet”. Sağlık ve Tolum Dergisi. Yıl 10, Sayı 1, Ocak- Mart 2000

2. Arıkan, Çiğdem. “Psikiyatrik Sosyal Çalışma ve Psikiyatrik Ortamda Ekip Çalışması”, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Yüksek Okulu Yüksek Lisans Tezi. Ankara, 1985.

3.T.C. Sağlık Bakanlığı; Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği, Madde 35; R.G. Tarihi:13.01.1983 R.G. Sayısı:17927.

T.C. Sağlık Bakanlığı; Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği, Madde 126; R.G. Tarihi:13.01.1983 R.G. Sayısı:17927

4. Özdemir, Uğur. (1998) “Psikiyatrik Sosyal Hizmet.” H. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Hizmet A.D. Yayınlanmamış Doktora Tezi

5. Çakmaklı, Kemal. “Aileler İçin Sosyal Hizmet”.  Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları,1991.

6. Seyyar, Ali. “AB’de Sosyal Hizmetler Kapsamında Tıbbi Rehabilitasyon Uygulamaları”. Ankara. Nisan, 2004.