Şizofreni genetik ve biyolojik zeminde genellikle ergenlik dönemi kaosu sırasında çevresel stresörlerin etkisiyle ortaya çıkan ve kişinin iş, özel yaşam ve sosyal yaşamında gerilemeye neden olan bir beyin hastalığıdır. Bu hastalarımız ya üretken olamamakta, ya da hastalıkta sonra üretkenliklerini kaybetmektedir. Ülkemizdeki mevcut tedavi yaklaşımı daha çok tedavi edici anlayışla hareket etmekte ve sadece hastalıklarının pozitif belirtileri nedeniyle ayaktan ya da yatırılarak ilaçla tedavi edilmektedir. Gelişmiş batı ülkelerinde bu yaklaşıma ek ve zincirin devamı olarak bu hastaları toplum ve aileye yeniden kazandırmaya dönük eğitim danışmanlık ve rehberlik kurumları mevcuttur. Maalesef ülkemizde bu tür kurumlar yok denecek kadar azdır.

Şizofren ve diğer kronik yeti yitimine neden olan ruhsal hastalığı bulunan hasta ailelerinin, psikiyatrik bir hastalığı olan hasta ile birlikte yaşamaktan korkmaları, ekonomik koşulları nedeniyle hastaları evlerinde barındırıp ihtiyaçlarını karşılamaktan kısmen ya da tamamen yoksun olmaları, hastalarımızın üretici ve kendine yeterli konumda bulunamamaları nedeniyle hastalarımız hastaneye ve evlerine bağımlı hale gelmiş ve bu da mevcut hastalıklarının kronisite kazanmasına ve sosyal kayıplarının daha da artmasına neden olmuştur.

Hastaların, aileleri ve toplumla reentegrasyonunu sağlamak amacıyla bir proje taslağı hazırlamış bulunmaktayız. Bu proje kapsamında yapmak istediğimiz hastaların aileleriyle ve toplumla yeniden kaynaşmasını, aile ve toplumun parçası olmasını sağlamaktır.

Hasta yakınları, hastalarıyla daha iyi bir ilişki kurmak istemekte, ancak bunu nasıl yapacaklarını ve nasıl sürdüreceklerini bilememektedir. Eğer hastalar ve ailelerine bilgi, eğitim ve sosyal destek sağlanırsa hastaların topluma kazandırılması mümkündür.

Amacı Ve Stratejiler

Şizofreni tanısı almış olan ve hastalığı nedeniyle yaşamsal güçlükler içersinde olan hasta ve ailelerine eğitim, danışmanlık rehberlik ve bakım hizmetleri vermek. Şizofreni hastaları ve ailelerine tıbbi, psikolojik, sosyal ve hukuki alanlarda karşılaştıkları güçlüklerin çözümlenmesinde destek hizmetleri vermektir. Belirli meslek alanlarında eğitim ve kurslarla becerilerini geliştirmek. Hasta ve ailelerinin iletişim, uyum güçlüklerine terapötik destek sağlamak. Toplumsal yaşam güçlüklerini çözümlemek ve yeniden üreten bireyler olarak yaşama adaptasyonunu sağlamaktır.

Ülkemizde Sorunun Profili:

Şizofreninin yaşam boyu prevalansı %1, kesitsel prevalansı yaklaşık %0.5’ dir. Çocukluk dönemi dışarıda bırakıldığında, hâlihazırda ülkemizde yaklaşık 300 bin şizofreni hastası vardır. İstanbul’ da 70 bin şizofrenin yaşadığı tahmin edilmektedir.

Sosyal Ekonomik Hukuki Yönü

Şizofren hastalar aile ve toplumla ilişkiler de güçlükler yaşamaktadır. Ailenin ihmali ve istismarı ile karşılaşılmaktadır. Ev ve hastane dışında zamanını değerlendirebileceği koşullardan yoksun olarak yaşamını sürdürmektedirler. Toplumsal önyargı ve dışlamalara maruz kalmaktadırlar.

Aileler kendilerini çaresiz hissetmekte ve zor durumda bulunmaktadır. Bu tür projeler ailelerin yükünü paylaşıp onların daha verimli olmasını sağlayabilecektir. Hastalar ailelerine bağımlı yaşamaktadırlar. Eğitimlerini tamamlamada güçlük çekmeleri nedeniyle meslek sahibi olamamaktadırlar. Meslek sahibi olmuş hastalar iletişimde yaşadıkları güçlükler ve sosyal beceri yoksunluğu nedeniyle verimli çalışamamaktadırlar. Yetersiz ekonomik koşullarda yaşamlarını sürdürmektedirler. Vesayet altına alınan hastaların bir kısmının, vasilerinin ilgisizliği ve ihmali ile karşılaşılmaktadır. Hastaların sosyal hakları konusunda bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Vasilerinin ilgisizliği sorumlu mahkemelere bildirilmelidir.

Toplum Merkez Ekibi:

Psikiyatrist, Psikolog, Sosyal Hizmet Uzmanı, Eğitmenler,

Merkez Üniteleri:

Psikososyal servis, Eğitim servisi, Bireysel terapi ve grup terapi odaları

Atölyeler, Dinlenme ve Sosyal faaliyet odaları

 

Toplum Merkez Hizmetleri:

Tedavi, Rehabilitasyon, Eğitim, Danışmanlık, Sosyal Hizmetler başlıkların hizmetler oluşturulur.

Evsiz, bakıma muhtaç, ailesi tarafından ihmal, istismar ya da şiddete maruz kalmış şizofreni veya diğer kronik ruhsal hastalıkları olan hastalara yönelik faaliyet gösteren gündüzlü ve yatılı hizmetler sunmaktır. Hastaların iş edinmesi, sosyal hayata adaptasyonu, yaşama kazandırıcı faaliyetler organize edilir. Ücretli ücretsiz görev alma; Mutfakta çalışma, alış veriş, fatura ödeme, el işi, sanatsal faaliyetlerde bulunma; Üyelere kendine uygun bir iş seçmesi, işe girmesi ve işine devam edebilmesi konusunda eğitim verilir; Çalışan hastalara işyeri sorunları ve işini olumsuz etkileyebilecek sorunların çözümünde destek verilir; Orta büyüklükteki işletmelerle iletişim kurularak hastalara yarı ya da tam zamanlı işler bulunmaya çalışılır.

Eğitim; Okul, meslek kursları, sanat, spor çalışmalarına katılımları yönünde eğitim çalışmalarını içerir.

Barınma; Hastanın ailesinin yanına yerleştirilmesi, aile ilgisizse ilgili sosyal kurumlara yerleştirilmesi yönünde hizmetleri içerir

Sosyal program: Sosyal hizmet uzmanları ve uğraş terapistlerinin film, konser, spor gösterileri ile sosyal yaşama adaptasyon çalışmalarını içerir.

Tıbbi program: Hastaların tıbbi kontrolü ve ilaç tedavisi konusunda eğitim verilir.

Korunaklı Evlerin Yapısı:

Mutfak, banyo-tuvalet

Yatak odası

TV izleme odası

Sohbet odası

Yeterli düzeyde ısınma, havalandırma sisteminin olması

Ev ortamı koşullarında bireysel hakları gözetilerek bağımsız eşyaların temin edilmesi

Genel Özellikler:

Beslenme koşulların yeterli, uygun biçimde düzenlemesi

Temizlik ihtiyaçlarını yaşadıkları ortamlarda karşılayabilmelerinin sağlanması

Koruma ve güvenlik ihtiyaçlarının şiddet görmelerini önleyecek şekilde karşılanması

Hastaların kültürel özelliklerine, cinsiyetlerine, inançlarına, hastalık öncesinde bulundukları çevreye uygun ve kendilerini ya da başkalarını zor durumda bırakmayacak biçimde giyinmesine fırsat vermek genel özelliklerini oluşturmaktır.

Sonuç Ve Değerlendirme

Ülkemizde sosyal refah koşulları geliştikçe, ruhsal özürlüleri yönelik psiko-sosyal rehabilitasyon hizmetlerin kalitesi yükselmektedir. Özellikle bu hizmetleri verecek profesyonel meslek elemanların eğitimi önem kazanmaktadır. Hastalarımızın tedavi sonrası rehabilitasyon, bakım, toplumsal hayata uyum ve hayatın içerisinde üreten bir değer konuma getirme yönünde çalışmalara ihtiyaç günümüzde hızla artmaktadır.

Fatih Kılıçarslan/ Sosyal Hizmet Uzmanı